Bir önceki yazıda değişkenleri ve dört temel veri tipini (int, float, str, bool) öğrendik. Ancak değerleri sadece saklamak yetmez; onlar üzerinde toplama, karşılaştırma ya da mantıksal birleştirme gibi işlemler de yapabilmemiz gerekir. İşte bunu sağlayan araçlara operatör denir. Bu yazıda Python’daki üç temel operatör grubunu — aritmetik, karşılaştırma ve mantıksal — örneklerle inceleyeceğiz.

Aritmetik Operatörler

Aritmetik operatörler, sayılar üzerinde matematiksel işlem yapmamızı sağlar:

• + — Toplama
• - — Çıkarma
• * — Çarpma
• / — Bölme (sonuç her zaman float döner)
• // — Taban bölme / tam sayı bölme (ondalık kısmı atar)
• % — Mod alma (bölümden kalan)
• ** — Üs alma

a = 17
b = 5

print(a + b)    # 22
print(a - b)    # 12
print(a * b)    # 85
print(a / b)    # 3.4
print(a // b)   # 3
print(a % b)    # 2
print(a ** 2)   # 289

// ve % birlikte çok kullanışlıdır: örneğin bir öğrenci topluluğunu eşit gruplara ayırırken kaç tam grup oluşacağını // ile, kaç kişinin gruplara sığmadan kalacağını ise % ile bulabilirsiniz.

Karşılaştırma Operatörleri

Karşılaştırma operatörleri iki değeri kıyaslar ve sonuç olarak her zaman bir bool (True ya da False) döndürür:

• == — Eşit mi?
• != — Eşit değil mi?
• > — Büyük mü?
• < — Küçük mü?
• >= — Büyük veya eşit mi?
• <= — Küçük veya eşit mi?

notum = 65
gecme_notu = 60

print(notum == gecme_notu)   # False
print(notum != gecme_notu)   # True
print(notum >= gecme_notu)   # True
print(notum < gecme_notu)    # False

Dikkat: tek eşittir (=) bir değeri değişkene atamak için, çift eşittir (==) ise iki değeri karşılaştırmak için kullanılır. Bu ikisini karıştırmak yeni başlayanların en sık yaptığı hatalardan biridir.

Mantıksal Operatörler

Mantıksal operatörler, birden fazla koşulu birleştirmemizi sağlar. Python'da üç mantıksal operatör vardır: and, or ve not.

• and — Her iki koşul da doğruysa True döner.
• or — Koşullardan en az biri doğruysa True döner.
• not — Bir koşulun tersini alır (True'yu False'a çevirir, tam tersi de olur).

yas = 20
ogrenci_mi = True

print(yas >= 18 and ogrenci_mi)   # True
print(yas < 18 or ogrenci_mi)     # True
print(not ogrenci_mi)             # False

Örneğin bir üniversite sisteminde "öğrenci indiriminden yararlanabilir mi?" sorusunu yas >= 18 and ogrenci_mi gibi tek bir mantıksal ifadeyle cevaplayabilirsiniz.

Operatör Önceliği (İşlem Sırası)

Tıpkı matematikte olduğu gibi, Python'da da operatörlerin bir öncelik sırası vardır: önce **, sonra *, /, //, %, ardından + ve -, en son da karşılaştırma ve mantıksal operatörler değerlendirilir. Sırayı ezberlemek yerine, karışıklığı önlemek için parantez () kullanmak çok daha güvenlidir:

print(2 + 3 * 4)     # 14  (önce çarpma yapılır)
print((2 + 3) * 4)    # 20  (parantez önceliği değiştirir)

Yaygın Hatalar ve Çözümleri

• = ile == karıştırmak — if yas = 18: yazmak SyntaxError verir; karşılaştırma için if yas == 18: kullanılmalıdır.
• / ile // karıştırmak — 7 / 2 sonucu 3.5 (float), 7 // 2 sonucu ise 3'tür (tam sayıya yuvarlamaz, ondalık kısmı atar).
• Farklı tipleri doğrudan karşılaştırmak — "5" == 5 ifadesi False döner, çünkü biri str biri int'tir; karşılaştırmadan önce tipleri eşitlemek gerekir.
• and/or önceliğini karıştırmak — Python'da and, or'dan önce değerlendirilir; karmaşık ifadelerde anlam kaymasını önlemek için parantez kullanın.

Özet

Bu yazıda Python'daki üç temel operatör grubunu öğrendiniz: sayılar üzerinde işlem yapan aritmetik operatörler (+ - * / // % **), iki değeri kıyaslayıp bool sonuç veren karşılaştırma operatörleri (== != > < >= <=) ve koşulları birleştiren mantıksal operatörler (and or not). Bir sonraki yazıda bu operatörleri kullanarak kullanıcıdan girdi almayı (input()) ve tip dönüşümünü birlikte uygulayacağız.

Şimdi Sen Dene

Kendini Test Et: Sonucu Önce Tahmin Et, Sonra Çalıştır

Aşağıdaki her kod satırının çıktısının ne olacağını önce kağıt üzerinde ya da kafanızda tahmin edin, sonra cevabı görmek için üzerine tıklayın. İsterseniz tahmininizi bir Python dosyasında çalıştırıp da doğrulayabilirsiniz.